17 feb. 1999
3 minuten
De Teenage Engineering OP-1 is een curieuze kleine draagbare synthesizer die er op het eerste gezicht uitziet als kinderspeelgoed. Hij heeft vier knoppen in snoepjeskleuren en slechts genoeg toetsten voor anderhalf octaaf, maar volgens muzikanten klinkt hij echt cool.
Een klein oled-scherm geeft op een slimme manier visuele informatie over normaliter complexe audiotransformaties. Dit gebeurt op een manier die ook voor mensen met weinig synthesizer-kennis is te begrijpen, terwijl het in de handen van de meer ervaren gebruiker toch een krachtig instrument blijft.
Dat was vroeger wel anders. Vijftig jaar geleden, in 1964, presenteerde Robert (Bob) Moog een heel ander type synthesizer. Zijn Moog Modular wordt beschouwd als een van de eerste echte synthesizers. Hoewel Moog zijn creatie in eerste instantie niet als ‘synthesizer’ betitelde, is dat toch precies wat het was. Hij bestond uit een groot aantal elektronische modulen, die via ‘kabelspaghetti’ met elkaar waren verbonden en bestuurd via een toetsenbord de meest wonderlijke klanken produceerden.
De Moog Modular was in die tijd niet de enige synthesizer die werd ontwikkeld. In Berkeley, Californië, stelde Don Buchla een vergelijkbaar toestel samen, maar met één cruciaal verschil. Buchla’s synthesizer werkte niet met een toetsenbord, maar met aanraakgevoelige panelen die ongewone, atonale muziek produceerden, vrij van de traditionele toonladders.
Beide systemen hadden hun aanhangers, maar de meeste musici vonden uiteindelijk het toetsenboard toch het handigst. De naam Moog werd een synoniem voor synthesizers.
De OP-1 is minuscuul, vergeleken met de eerste synthesizer van Moog. Toch is hij krachtiger dan iedereen, inclusief Moog, ooit had kunnen verwachten. Maar de wondertjes van vandaag zouden nooit hebben bestaan zonder het werk van Moog en Buchla.
De kleine Bob, zoon van George en Shirley Moog, bouwde zijn eerste elektronische schakelingen in de kelder, samen met zijn vader die elektrotechnicus was bij Con Edison. Bob was bijzonder geboeid door een hobby kit, waarmee een merkwaardig instrument, de Theremin, kon worden gebouwd. Hij boude zijn eerste eigen exemplaar op 15-jarige leeftijd. De Theremin wordt door velen beschouwd als het eerste elektronische muziekinstrument. De Rus Lev Termen (of Léon Theremin) ontwikkelde het instrument in het begin van de jaren ’20. De Theremin heeft twee antennes waarmee, afhankelijk van de positie en de bewegingen van de handen van de bespeler, de toonhoogte en het volume van een oscillator worden geregeld, Met andere woorden: de Theremin heeft geen fysieke bedieningsorganen maar wordt bespeeld door het zwaaien met de handen. Het resultaat is merkwaardig. Een behendige speler kan er vioolachtige klanken mee produceren en er zijn zelfs officiële partituren voor geschreven. Maar de Theremin is vooral te horen in oude Hollywoodfilms, bijvoorbeeld ter begeleiding van buitenaardse wezens, of als griezeleffect.
Toen de hobby-activiteiten van Moog serieuzere vorm gingen aannemen, richtte hij samen met zijn vader de R. A. Moog Co. op. Die firma begon met het verkopen van Theremin-onderdelen en later het instrument zelf, zowel in kitvorm als volledig gebouwd. Dit ging een aantal jaren door, bijvoorbeeld in 1957 tijdens zijn elektrotechniek- en fysica-studie op de University of Columbia en Queens College, en in 1958, toen Moog begon op de Cornell University. In 1963 verhuisde Moog zijn bedrijf van de kelder naar een bedrijventerrein in Trumansburg, ten noorden van Ithaca. Zijn plan was om zich helemaal te richten op de productie van Theremin kits. Totdat hij Herbert Deutsch ontmoette, een jonge experimentele componist.
Deutsch en Moog spraken elkaar voor het eerst op een conferentie in 1963, waar Moog zijn nieuw geproduceerde Theremin-kits aan de man probeerde te brengen. Deutsch waardeerde de Theremin, maar wat hij echt wilde was een instrument dat "wooo-wooo-ah-woo-woo" kon doen.
Een jaar later, tijdens een presentatie in oktober 1964, onthulde Moog zijn ideeën in een artikel voor de Audio Engineering Society getiteld ‘Voltage-Controlled Electronic Music Modules‘. Het beschreef de eerste resultaten van een programma dat was gericht op de ontwikkeling van een systeem voor het componeren van elektronische muziek. Het was een van de eerste echte synths.
Lees meer over Moog in het boek Analog Days: The Invention and Impact of The Moog Synthesizer
Robert Moog is in 2005 op 71-jarige leeftijd overleden.
Video: Bob Moog demonstreert de MiniMoog
Video: Léon Theremin demonstreert zijn vinding
Anderen lazen ook
