11 mei. 2009
2 minuten
Op 14 mei lanceert het Europees Ruimteagentschap een Ariane-raket met aan boord de grootste ruimtetelescoop ooit: Herschel. Herschel heeft een spiegel met een diameter van 3,5 meter en zal tot in de verste uithoeken van het heelal kijken, vanaf een baan anderhalf miljoen kilometer van de aarde verwijderd. Tien jaar lang hebben onderzoekers van het […]
Op 14 mei lanceert het Europees Ruimteagentschap een Ariane-raket met aan boord de grootste ruimtetelescoop ooit: Herschel. Herschel heeft een spiegel met een diameter van 3,5 meter en zal tot in de verste uithoeken van het heelal kijken, vanaf een baan anderhalf miljoen kilometer van de aarde verwijderd.
Tien jaar lang hebben onderzoekers van het Instituut voor Sterrenkunde van de K.U.Leuven gewerkt aan het ontwikkelen van apparatuur en software voor Herschel. Met de nieuwe ruimtetelescoop willen de astronomen een hele reeks raadsels in het heelal ontrafelen, van de samenstelling van kometen tot het ontstaan van de eerste melkwegstelsels.
Het Instituut voor Sterrenkunde van de K.U.Leuven werkte vooral aan een van de drie instrumenten van Herschel, PACS. Tijdens de eerste maanden van de vlucht zullen zeven onderzoekers van het Instituut PACS voortdurend testen en afstellen, eerst in het vluchtcontrolecentrum in Darmstadt, daarna in de instrumentcontrolecentra in München en Leuven. Vanaf oktober moet het instrument betrouwbare metingen uitvoeren. De tijd is kostbaar want de instrumenten worden gekoeld tot ongeveer 270 graden onder nul met vloeibaar helium. De voorraad van 2,6 ton helium zal na ongeveer drie jaar verdampt zijn, zodat Herschel onbruikbaar wordt.
Koude objecten
De instrumenten aan boord van de Herschel-telescoop zijn ontworpen om infrarode stralen uit het heelal op te vangen en in beeld te brengen. Koude objecten in de kosmos, zoals de buitenste stofcocons rond sterren en melkwegstelsels in de verste uithoeken van het heelal, sturen relatief veel infrarode stralen uit. In de ruimte zijn ook nogal wat gebieden die verborgen blijven voor zichtbaar licht, doordat ze versluierd worden door stof- en gaswolken. Infrarode straling kan door die stoffige gebieden heen dringen zonder verstrooid te worden. Zo kijkt Herschel in de verschillende stoflagen rond sterren en krijgt hij een scherp beeld van de kraamkamers van de melkweg, waar sterren geboren worden in de duisternis van gas- en stofwolken. De telescoop is overigens genoemd naar William Herschel, een Britse astronoom van Duitse afkomst, die ruim 200 jaar geleden infrarode stralen ontdekte.
Stof
Na de testfase zullen de Leuvense onderzoekers mee de informatie van Herschel analyseren. Door hun actieve medewerking aan het project hebben ze honderden uren waarnemingstijd gekregen. Samen met collega’s uit Gent, Luik, Brussel en Ukkel hebben ze een lange lijst van objecten die Herschel in het vizier gaat nemen. Leuvense astronomen zullen bekijken hoe sterren zoals onze zon in de loop van hun leven stof uitstoten en wat de samenstelling daarvan is. Dat stof wordt immers door het heelal gerecycleerd om nieuwe sterren en planeten te vormen. Op die manier hopen de onderzoekers het ruwe bouwmateriaal van ons eigen zonnestelsel wat beter te begrijpen.
In België werkten ook Imec, het Centre Spatiale de Liège en OIP in Oudenaarde mee aan de ontwikkeling van het PACS-instrument. De lancering van Herschel, gepland op 14 mei om 15.12 u Belgische tijd, is live te volgen via internet.