ASML verkoopt geen chipmachines in Europa

ASML verkoopt momenteel geen chipmachines aan Europese klanten. Dat heeft Frank Heemskerk, executive vice president voor Global Public Affairs bij ASML, deze week gezegd tijdens een bijeenkomst in Amsterdam. Volgens hem is de oorzaak eenvoudig: in Europa wordt te weinig geïnvesteerd in de productie van geavanceerde chips en worden nauwelijks nieuwe chipfabrieken gebouwd.

Dat is opmerkelijk, juist omdat Europa met de European Chips Act de productie van halfgeleiders fors wil uitbreiden. De Europese Commissie heeft als doel om het aandeel van Europa in de wereldwijde chipproductie tegen 2030 te vergroten. De uitspraak van ASML maakt duidelijk dat tussen die ambitie en de daadwerkelijke investeringen in productie nog een flinke kloof zit.

Geen Europese vraag naar nieuwe lithografiesystemen

De constatering van ASML gaat niet over bestaande Europese chipproductie. Europese chipfabrikanten gebruiken uiteraard lithografiesystemen en ASML levert ook service en upgrades aan bestaande systemen. Het gaat om de verkoop van nieuwe machines voor nieuwe productiecapaciteit.

Volgens Heemskerk is die markt momenteel zo klein dat ASML geen nieuwe chipmachines aan Europese klanten verkoopt. De grote investeringen in nieuwe productielijnen vinden vooral plaats in Azië en de Verenigde Staten.

Voor ASML is dat op zichzelf geen groot probleem. De wereldwijde vraag naar zijn systemen blijft groeien, mede door de investeringen in AI-chips en datacenters. Voor het Europese streven naar een grotere eigen halfgeleiderproductie ligt dat anders.

De Chips Act moet juist productie naar Europa halen

Met de European Chips Act probeert de Europese Unie de Europese positie in de halfgeleiderketen te versterken. De wet moet investeringen in chipproductie, onderzoek en ontwikkeling en de Europese toeleveringsketen stimuleren.

De Europese doelstelling is ambitieus: het aandeel van Europa in de wereldwijde productie van halfgeleiders moet tegen 2030 richting 20 procent gaan. Daarvoor zijn nieuwe fabs nodig, waaronder faciliteiten voor geavanceerde halfgeleiders.

De praktijk is weerbarstig. Een chipfabriek kost tientallen miljarden euro’s en heeft een lange terugverdientijd. Europese bedrijven moeten bovendien concurreren met regio’s waar overheden veel grotere financiële stimulansen bieden.

Daarmee ontstaat een opmerkelijke tegenstelling. Europa wil meer chips produceren, maar een van de belangrijkste leveranciers van de machines waarmee die chips worden gemaakt, ziet op dit moment nauwelijks nieuwe Europese vraag.

Imec

Dat betekent niet dat Europa op technologisch gebied buiten spel staat. Een belangrijk voorbeeld is imec in Leuven. ASML werkt intensief samen met imec aan de ontwikkeling en het testen van nieuwe lithografietechnologie. Imec beschikt over geavanceerde cleanroomfaciliteiten en een pilootproductielijn waarin nieuwe processen, materialen en lithografiesystemen kunnen worden onderzocht.

Voor ASML is zo’n onderzoeksomgeving belangrijk omdat nieuwe technologie daar onder gecontroleerde omstandigheden kan worden getest voordat die in grootschalige productie wordt toegepast.

De samenwerking tussen ASML en imec illustreert daarmee een belangrijk verschil binnen de Europese halfgeleiderindustrie: op het gebied van onderzoek, apparatuur en gespecialiseerde kennis heeft Europa sterke posities. De uitdaging zit vooral in het vertalen daarvan naar grootschalige productiecapaciteit.

Waar gaat de productie dan wel heen?

De investeringen in nieuwe fabs vinden vooral plaats in Azië en de Verenigde Staten. Taiwan en Zuid-Korea beschikken over grote ecosystemen rond geavanceerde chipproductie. In de Verenigde Staten wordt bovendien fors geïnvesteerd in nieuwe fabcapaciteit, mede dankzij de Amerikaanse Chips and Science Act. Ook China investeert op grote schaal in zijn eigen halfgeleiderindustrie, hoewel daar voor de meest geavanceerde ASML-systemen exportbeperkingen gelden.

Stabiliteit

De Europese discussie is lastig. Een moderne fab heeft een compleet ecosysteem nodig: gespecialiseerde toeleveranciers, voldoende geschoolde medewerkers, betrouwbare energievoorziening, water, logistiek, klanten en een omgeving waarin nieuwe technologie snel kan worden ingevoerd.

Daarnaast moeten de economische omstandigheden gedurende tientallen jaren voorspelbaar blijven. Een fabriek die miljarden kost, wordt immers niet gebouwd voor een periode van enkele jaren. De Europese Chips Act probeert precies die economische afweging te beïnvloeden door de voorwaarden voor investeringen in Europa aantrekkelijker te maken. Tot nu toe met weinig zichtbaar resultaat.