Een goed idee verkoopt zichzelf niet

Robert Dingemanse bouwt met PAL-V aan een voertuig dat kan rijden en vliegen. Maar wie denkt dat je daarvoor alleen een briljant technisch idee nodig hebt, begrijpt volgens de ondernemer weinig van innovatie. Een uitvinding naar de markt brengen, daar zit het echte werk. En daar heeft Dingemanse een uitgesproken visie op.

Tekst: Maartje Henket. Beeld: Pal-V

Een vliegende auto. Het is een droom die velen hebben nagestreefd, maar in Raamsdonksveer werken ze met voorsprong aan de realisatie. Bij PAL-V bouwen ze aan de Liberty: een voertuig dat over de openbare weg kan en mag rijden en ook als luchtvaartuig mag worden gebruikt. Een combinatie die al generaties tot de verbeelding spreekt, maar die in de praktijk buitengewoon moeilijk te realiseren blijkt.

Robert Dingemanse weet dat als geen ander. Hij is CEO van PAL-V, maar noemt zichzelf nadrukkelijk geen uitvinder. „Ik noem mijzelf meer ondernemer in disruptive technologies.” Het verschil is voor hem wezenlijk. Een uitvinder bedenkt iets wat nog niet bestaat. Maar tussen een goed idee en een product dat mensen daadwerkelijk kunnen kopen en gebruiken, ligt soms wel twintig jaar. Of langer.

„Er zijn heel veel mensen die wel eens iets goeds bedenken”, zegt hij. „Maar tussen dat en hoe krijg ik het aan de man gebracht, zit een lange weg.” Het is de rode draad in zijn verhaal. Innovatie draait niet alleen om techniek. Het gaat om markt, productie, regelgeving, mensen, geld, timing en vooral het vermogen om al die onderdelen bij elkaar te brengen.

Niet de uitvinding, maar de realisatie

Dingemanse werkte tientallen jaren bij Philips en was betrokken bij het naar de markt brengen van uiteenlopende technologische vernieuwingen. Hij noemt onder meer breedbeeldtelevisie, geavanceerde elektronenmicroscopen en een freesmachine met ionentechnologie. Het waren verschillende werelden, maar de onderliggende vraag was steeds dezelfde: hoe maak je van een technische mogelijkheid een product dat daadwerkelijk waarde heeft?

Wie alleen verliefd wordt op de uitvinding, loopt volgens hem het risico de rest van het traject te onderschatten. „Een goed idee maakt nog geen succesvol bedrijf. Je moet het uitleggen, mensen overtuigen, investeerders meekrijgen, partners vinden en klanten laten zien waarom ze het nodig hebben. Want zij weten dat nog niet, je probeert iets aan de man te brengen waarvan de wereld nog niet weet dat het goed of nodig is.”

Je moet bovendien bereid zijn om mensen aan te nemen die ergens beter in zijn dan jijzelf. Een ondernemer hoeft niet alles zelf te kunnen. Hij moet weten welke kennis op welk moment nodig is en die bij elkaar brengen. Dingemanse vergelijkt zijn rol graag met die van een dirigent: degene die ervoor moet zorgen dat alle onderdelen op het juiste moment samenkomen. Dat vraagt om overzicht, vasthoudendheid en gevoel voor mensen. En om het vermogen om een idee ook weer los te laten wanneer iemand anders het beter kan uitvoeren.

Binnen de regels

Het idee voor de vliegende auto kwam van John Bakker. Als piloot liep hij tegen een aantal frustraties aan. “Met een vliegtuig vertrek je van een plek waar je niet wilt vertrekken en je komt aan waar je niet wilt zijn. Waarbij je ook nog eens afhankelijk bent van het weer.” Dus stelde zichzelf de vraag: waarom kan een vliegtuig niet ook rijden?

Hij werkte dat idee jarenlang uit. Daarbij zocht hij samenwerking met onder meer het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR), gespecialiseerde ingenieurs en de TU Delft. Hij wist deskundigen bij het project te betrekken en ontwikkelde een concept dat in 2005 werd gepatenteerd. Dit is nog altijd de basis van de Liberty.

Toen Bakker met zijn idee bij Redesign kwam – het bedrijf van Robert Dingemanse en zijn partners, onder wie oud-Philips topman Cor Boonstra – waren ze aanvankelijk niet overtuigd. Redesign richtte zich op het opbouwen en transformeren van ondernemingen. Maar een vliegende auto? Het idee was spectaculair, maar was het ook uitvoerbaar? En kon je zo’n voertuig ooit daadwerkelijk op de markt brengen?

De doorslag kwam van onderzoek. KPMG onderzocht of het concept binnen de bestaande wet- en regelgeving voor wegverkeer en luchtvaart kon worden ontwikkeld. De uitkomst veranderde de kijk op het project. Het idee was niet afhankelijk van nieuwe regels of uitzonderingen. Er bleek een route te zijn om het voertuig binnen de bestaande kaders te realiseren. Daarmee veranderde de vliegende auto van een futuristisch idee in een zakelijke mogelijkheid.

Dingemanse zag dat het project vervolgens een andere aanpak nodig had. Een luchtvaartproduct ontwikkelen en certificeren is een traject van jaren. Hij spreekt over tien tot vijftien jaar voor de certificering alleen. In die periode moet een ontwerp steeds verder worden vastgelegd, getest en onderbouwd. Dan kun je niet telkens terug naar de tekentafel omdat iemand een nieuw idee heeft dat technisch misschien nog beter is.

Daar botsten twee verschillende manieren van werken. Bakker bleef vooral vanuit het uitvinderschap denken: hoe kan het anders, hoe kan het beter? Voor de onderneming was juist continuïteit nodig. Het ontwerp moest worden doorontwikkeld tot een product dat aan de eisen voldeed en waarvan de veiligheid aantoonbaar kon worden bewezen.

Dingemanse vertelt dat Bakker in 2009 uit het team is gegaan. Het was volgens hem niet de juiste combinatie voor de fase waarin het bedrijf terechtkwam. Achteraf is hij daar uitgesproken over: als Bakker was gebleven en het ontwerp voortdurend was blijven veranderen, was het project volgens hem nooit zover gekomen.

Dat doet niets af aan Bakkers verdienste. Zonder zijn idee, het patent en het voorbereidende werk was er geen Liberty geweest. Maar een uitvinding naar de markt brengen vraagt op verschillende momenten om verschillende kwaliteiten. Bakker legde de basis als uitvinder. Dingemanse zag de zakelijke mogelijkheid en organiseerde de volgende fase: van concept naar een product dat daadwerkelijk gebouwd en gecertificeerd kan worden.

De Liberty: rijden en vliegen

Bij PAL-V komt die manier van denken samen in de Liberty. Het voertuig is ontwikkeld om twee functies te combineren die elk hun eigen eisen stellen: rijden op de openbare weg en vliegen als luchtvaartuig. Dat klinkt als een technisch vraagstuk, maar de consequenties reiken veel verder. Een auto moet aan de eisen voor weggebruik voldoen. Een luchtvaartuig moet aan strenge luchtvaartnormen voldoen, waarbij veiligheid en gewicht voortdurend met elkaar op gespannen voet staan. Elk onderdeel moet kloppen. Niet alleen op papier of tijdens een demonstratie, maar ook in ieder volgend geproduceerd exemplaar.

Dingemanse maakt daarbij een scherp onderscheid tussen iets laten werken en iets kunnen produceren. Een prototype dat één keer doet wat het moet doen, is nog geen product. Hij haalt in het gesprek een uitspraak aan die de kern goed vangt: iets maken dat één keer ‘beep’ zegt, is niet het moeilijkste. De uitdaging is ervoor te zorgen dat het bij ieder geproduceerd exemplaar, onder de juiste omstandigheden en gedurende de hele levensduur ‘beep’ zegt.

Bij PAL-V moet bovendien aantoonbaar zijn dat het ontwerp dat is goedgekeurd ook daadwerkelijk zo wordt gebouwd. Dat vraagt om een productieproces waarin onderdelen, leveranciers, controles en documentatie nauwkeurig op elkaar aansluiten. In de luchtvaart is een steekproef niet genoeg. Herhaalbaarheid en traceerbaarheid zijn essentieel. Een fout die in een gewone productieomgeving misschien nog kan worden hersteld, kan in een luchtvaartproduct onaanvaardbaar zijn.

De techniek moet dus niet alleen overtuigen; ook de organisatie moet kunnen bewijzen dat ze het product telkens op dezelfde veilige manier kan maken. Dat verklaart waarom de ontwikkeling zo lang duurt.

De wet van de versnellende voorsprong

Dingemanse ziet de opgebouwde kennis en ervaring als een belangrijk concurrentievoordeel. Hij spreekt over een voorsprong van ongeveer vijftien jaar in de ontwikkeling en certificering van flydrive-technologie. Die voorsprong zit volgens hem niet alleen in het voertuig, maar juist ook in het proces: begrijpen wat luchtvaartautoriteiten verlangen, weten hoe je een ontwerp onderbouwt en een productieorganisatie opbouwen die aan die eisen kan voldoen.

Daarbij benadrukt hij iets wat hij ‘de wet van de versnellende voorsprong’ noemt. „In de luchtvaart zijn de certificerende instanties verplicht om bedrijven die al leveren voorrang te geven als er nieuwe onderdelen gecertificeerd moeten worden. Dat betekent dat PAL-V zijn voorsprong op de rest van de wereld automatisch steeds verder zal uitbouwen. Zelfs al komen ze met een exacte kopie van de Liberty.”

Terwijl concurrenten nog bezig zijn hun eerste certificeringstraject te doorlopen, kan PAL-V verder bouwen op de kennis, procedures en infrastructuur die het al heeft opgebouwd. Iedere volgende ontwikkeling kan daardoor de voorsprong verder vergroten. De tijd die PAL-V nodig had om zover te komen, wordt zo een toetredingsdrempel voor de rest van de wereld.

Een nieuwe economie op lage hoogte

Dingemanse kijkt nadrukkelijk over de landsgrenzen heen. In China ziet hij een grote ontwikkeling rond wat daar de low altitude economy wordt genoemd: een nieuwe economie waarin mensen en goederen op lage hoogte worden vervoerd. Dingemanse verwacht dat dit een belangrijke industriële ontwikkeling wordt. Niet alleen voor vliegende auto’s, maar ook voor andere vormen van vervoer door de lucht.

Hij ziet kansen voor een nieuwe mobiliteitslaag tussen de weg en het traditionele vliegverkeer. Mensen zouden verder van hun werk of voorzieningen kunnen wonen. Bedrijven kunnen goederen en mensen efficiënter verplaatsen. Politie, brandweer en kustwacht kunnen nieuwe mogelijkheden krijgen. De Liberty is in zijn visie dus niet alleen een bijzonder voertuig, maar een eerste product binnen een veel grotere ontwikkeling. Een platform waarop PAL-V kan voortbouwen.

Dingemanse kijkt naar een markt die nog moet ontstaan, met toepassingen die verder reiken dan het vervoer van individuele automobilisten. Hij ziet een nieuwe mobiliteitssector in ontwikkeling en wil dat PAL-V daarin een voortrekkersrol speelt.

„Een vliegende auto is een droom. Maar een gepatenteerd ontwerp voor een vliegende auto die binnen de bestaande eisen kan worden geproduceerd, dat is een kans.”

De markt moet er zijn

Dingemanse is ambitieus, maar niet blind voor de risico’s. Bij een nieuwe technologie moet je eerst vaststellen of er een werkelijke behoefte bestaat. Een product moet aansluiten op iets wat mensen of organisaties nodig hebben. Daarna komen de vragen: kun je het technisch leveren, tegen een prijs die de markt accepteert, en kun je het voldoende beschermen om er een onderneming van te maken?

Hij geeft het voorbeeld van de mobiele telefoon. Begin jaren negentig waren mobiele telefoons groot, zwaar en duur. Toch was de onderliggende behoefte glashelder: mensen willen met elkaar kunnen communiceren, waar ze ook zijn. Dat de techniek kleiner en betaalbaarder zou worden, was volgens hem te voorzien. Hoe snel dat economisch haalbaar zou zijn, was een andere vraag.

Bij de Liberty is die analyse ingewikkelder. Het voertuig moet een markt bedienen die nog in ontwikkeling is. Dingemanse kijkt daarom niet alleen naar het eerste product, maar ook naar de tien tot vijftien jaar daarna. Welke toepassingen ontstaan? Hoe ontwikkelt de markt zich in Europa, Amerika, India en China? Welke regelgeving komt eraan? Welke varianten zijn nodig?

Een onderneming bouw je met mensen

Een onderneming die een nieuwe industrie wil opbouwen, heeft mensen nodig die verder kijken dan de techniek van vandaag. Dat is terug te zien in de manier waarop Dingemanse over PAL-V praat. Hij noemt een internationaal netwerk van meer dan 250 ambassadeurs, verspreid over twaalf landen. Daarnaast heeft het bedrijf een managementteam waarin mensen die zich binnen PAL-V hebben ontwikkeld samenwerken met ervaren krachten uit het bedrijfsleven.

Hij reist veel en gebruikt gesprekken om kennis op te doen. Iedereen kan hem iets leren, is zijn overtuiging. Die nieuwsgierigheid past bij zijn brede blik: hij zoekt voortdurend naar ontwikkelingen buiten zijn eigen sector en naar ideeën die elders al worden toegepast.

Ook de productie in Europa is voor hem meer dan een praktische keuze. Hij wil dat de kennis, de werkgelegenheid en de opleidingen die rond PAL-V ontstaan hier blijven. De productie vraagt om gespecialiseerde mensen en om leveranciers die aan hoge kwaliteitseisen kunnen voldoen. Dingemanse zegt dat een groot deel van de leveranciers uit Europa komt en dat Nederland daarin ook een belangrijke rol speelt.

Een nieuwe technologie brengt niet alleen banen bij het bedrijf zelf, maar kan ook een netwerk van toeleveranciers, kennisinstellingen en andere ondernemingen laten groeien. Zo’n ecosysteem ontstaat niet vanzelf; het vraagt om samenwerking en om een omgeving waarin bedrijven de ruimte krijgen om nieuwe dingen te ontwikkelen en te produceren.

Geld is niet het probleem

Over Nederland is Dingemanse uitgesproken. Hij vindt dat het land te weinig durf toont bij het ontwikkelen van nieuwe industrieën. Er is volgens hem voldoende kapitaal beschikbaar, maar het ontbreekt aan visie en de bereidheid om risico’s te nemen.

„Geld is het probleem niet. Het probleem is durf. Durf met visie.”

Hij ergert zich aan een cultuur waarin risico’s voorkomen zo veel mogelijk voorop staat. Natuurlijk moet je verstandig zijn. Maar volgens hem is er een verschil tussen verantwoord risico nemen en ieder mogelijk risico willen wegregelen. Wie elke onzekerheid probeert uit te sluiten, maakt experimenteren onmogelijk.

Hij vindt dat Nederland te veel naar de korte termijn kijkt en te weinig naar de vraag waar het land over tien of twintig jaar zijn geld mee gaat verdienen. De discussie over technologie en industrie moet volgens hem niet alleen gaan over subsidies of de kosten van vandaag, maar over kennis, productiecapaciteit en toekomstige economische waarde.

Dat is voor PAL-V geen theoretische discussie. Dingemanse heeft inmiddels contacten op hoog niveau in verschillende delen van de wereld. In het gesprek vertelt hij over belangstelling uit Duitsland, Italië, China, India, Canada, de Verenigde Staten en het Midden-Oosten. Hij noemt contacten met de Indiase premier Narendra Modi, gesprekken met de regering van Abu Dhabi en bezoeken van Canadese vertegenwoordigers. Ook in de Amerikaanse staat Ohio is gesproken over mogelijke activiteiten.

Die belangstelling laat zien dat er internationaal niet alleen naar de Liberty wordt gekeken, maar ook naar wat eromheen kan ontstaan: productie, toeleveranciers, gespecialiseerde werkgelegenheid, opleidingen en nieuwe kennis.

Voor Dingemanse maakt dat de Nederlandse situatie des te urgenter. Als PAL-V zijn activiteiten naar het buitenland verplaatst, kan Nederland veel meer verliezen dan één innovatief bedrijf. Het land dreigt dan ook een potentiële economische motor kwijt te raken. Een industrie die hier wordt opgebouwd, kan immers een hele keten van bedrijven en kennisinstellingen meetrekken.

Terwijl Nederland nog discussieert over de vraag of de vliegende auto een serieuze ontwikkeling is, kijken andere landen al naar de economische mogelijkheden. De vraag is of Nederland op tijd inziet wat het in handen heeft.

Een missie die groter is dan één voertuig

De Liberty is voor Dingemanse het begin, niet het eindpunt. Hij noemt PAL-V de Tesla van de flydrive-industrie. Daarmee bedoelt hij niet dat het bedrijf simpelweg een voertuig wil verkopen, maar dat het een nieuwe markt wil helpen vormgeven. De technologie, de certificeringskennis en de opgebouwde organisatie moeten de basis vormen voor verdere ontwikkelingen.

Hij is zich bewust van de onzekerheden. De markt moet zich ontwikkelen, de productie moet worden opgeschaald en de certificering moet worden afgerond. Ook de internationale concurrentie zal niet stilzitten. Maar hij kijkt niet naar de Liberty als een losstaand technisch experiment. Hij ziet een industrie ontstaan en wil dat Nederland daarin een rol speelt.

Dat is misschien wel het meest kenmerkende aan zijn verhaal. Dingemanse denkt in systemen, markten en lange termijnen. Hij verbindt techniek aan ondernemerschap, productie aan onderwijs en een voertuig aan een nieuwe vorm van mobiliteit. Hij weet dat een goed idee nog weinig betekent zolang het niet betrouwbaar, veilig en economisch levensvatbaar is gemaakt.

De vliegende auto is al heel lang een droom. In Raamsdonksveer wordt die droom omgezet in een product dat mensen daadwerkelijk kunnen gebruiken. Voor Dingemanse vraagt dat om visie, kennis, geduld en de moed om een weg te gaan waarvan de uitkomst niet vanzelfsprekend is.

Een goed idee is pas het begin. Iemand moet het waarmaken.

Dossiers

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *