Zelfrijdende taxi’s kunnen de bereikbaarheid van steden en buitengebieden verbeteren. Maar zonder gericht verkeersmanagement dreigen ze juist extra verkeersdrukte te veroorzaken. De Zwitserse technische universiteit EPFL onderzoekt hoe steden autonome taxivloten kunnen inpassen zonder het openbaar vervoer en de beschikbare openbare ruimte onder druk te zetten.

Zelfrijdende taxi’s maken de stap van experimentele projecten naar commerciële vervoersdiensten. Ook in Europa komt de introductie dichterbij. In Zwitserland is inmiddels een eerste autonome taxidienst gestart in Furttal, nabij Zürich. Daarmee verschuift de aandacht van de technische ontwikkeling van autonome voertuigen naar een volgende vraag: hoe organiseer je duizenden zelfrijdende taxi’s in een bestaande stedelijke omgeving?
Volgens Kenan Zhang, hoogleraar aan het Laboratory for Human-Oriented Mobility Eco-System (HOMES) van EPFL, ligt de grootste uitdaging inmiddels niet meer uitsluitend bij de voertuigtechnologie. Regelgeving, maatschappelijke acceptatie, economische haalbaarheid en de aansluiting op bestaande vervoerssystemen bepalen in belangrijke mate of robotaxi’s daadwerkelijk succesvol worden.
AI verdeelt voertuigen over de stad
Een van de mogelijke voordelen van autonome taxidiensten is een betere spreiding van vervoerscapaciteit. Traditionele taxi’s en commerciële besteldiensten concentreren zich vaak op drukke locaties, zoals stadscentra, luchthavens en treinstations. In buitenwijken en dunbevolkte gebieden is het aanbod doorgaans beperkter.
Een centraal aangestuurde vloot van autonome voertuigen kan die verdeling verbeteren. Met behulp van kunstmatige intelligentie kunnen voertuigen worden verplaatst naar locaties waar de vervoersvraag naar verwachting gaat toenemen. Zo blijft er ook in minder drukke wijken voldoende capaciteit beschikbaar.
Zhang en haar onderzoeksteam ontwikkelden hiervoor algoritmen op basis van reinforcement learning. Bij deze vorm van machine learning leert een algoritme beslissingen te nemen door de gevolgen daarvan te evalueren. Voor de ontwikkeling en toetsing van de modellen gebruikten de onderzoekers praktijkgegevens uit de Chinese stad Shenzhen.
Het doel is om grote aantallen voertuigen gezamenlijk aan te sturen, wachttijden te beperken en de beschikbaarheid van vervoersdiensten te verbeteren. Daarbij moet het systeem niet alleen kijken naar de actuele vraag, maar ook anticiperen op toekomstige vervoersbehoeften.
Minder parkeerplaatsen, maar meer rondrijdende auto’s?
Autonome taxi’s kunnen een deel van de traditionele parkeerbehoefte verminderen. Een voertuig hoeft immers niet op dezelfde locatie te blijven staan wanneer de passagier is uitgestapt. Het kan zelfstandig naar een andere locatie rijden of een volgende rit uitvoeren.
Daar zit tegelijkertijd een belangrijk risico. Wanneer een robotaxi geen passagier heeft en geen geschikte wachtlocatie beschikbaar is, kan het voertuig blijven rondrijden. Op grote schaal leidt dat tot extra voertuigbewegingen, onnodige energieconsumptie en een hogere belasting van het wegennet.
De onderzoekers wijzen daarom op de noodzaak van aanvullende regelgeving. Steden kunnen bijvoorbeeld beperkingen instellen voor het rondrijden zonder passagiers, tarieven invoeren voor onnodige voertuigkilometers of speciale wacht- en parkeerlocaties aanwijzen.
Daarmee ontstaat een nieuwe opgave voor verkeers- en infrastructuurontwerpers. Naast parkeerplaatsen en laadvoorzieningen moeten steden mogelijk ook rekening houden met locaties waar autonome voertuigen tijdelijk kunnen wachten, laden of zich voorbereiden op een volgende rit.
Robotaxi als aanvulling op het openbaar vervoer
Een andere belangrijke voorwaarde is dat autonome taxi’s het bestaande openbaar vervoer niet verdringen. Juist daar ligt een potentieel conflict. Wanneer robotaxidiensten door schaalvoordelen goedkoper worden, kunnen reizigers ervoor kiezen om de bus of tram te vervangen door een individuele rit. Dat kan aantrekkelijk zijn voor de gebruiker, maar vanuit maatschappelijk en ruimtelijk perspectief minder efficiënt uitpakken. Een bus of trein vervoert immers veel meer mensen per voertuig en legt daardoor beslag op relatief weinig weg- en openbare ruimte per reiziger. Ook het energiegebruik per passagier kan aanzienlijk lager liggen.
Volgens Zhang moeten robotaxi’s daarom onderdeel worden van een breder mobiliteitssysteem. Een logische toepassing is het verzorgen van de verbinding tussen woningen en OV-knooppunten. Ook kunnen autonome voertuigen gebieden ontsluiten waar een reguliere busverbinding moeilijk rendabel te exploiteren is. De technologie kan daarmee de reikwijdte van het openbaar vervoer vergroten, in plaats van ermee te concurreren.
Nieuwe eisen aan stedelijke infrastructuur
De introductie van robotaxi’s vraagt om meer dan alleen aangepaste verkeersregels. Ook de fysieke inrichting van de stad kan veranderen. Denk aan herkenbare opstelplaatsen, veilige in- en uitstaplocaties, laadvoorzieningen en digitale infrastructuur voor de communicatie tussen voertuigen en verkeerssystemen.
Voor gemeenten en mobiliteitsplanners is vooral de samenhang tussen deze voorzieningen van belang. Een autonome taxivloot functioneert alleen efficiënt wanneer voertuigen op de juiste plaats beschikbaar zijn, zonder dat ze onnodig verkeersruimte innemen.
Ook de aansluiting op bestaande verkeersmanagementsystemen verdient aandacht. Wanneer autonome voertuigen onderdeel worden van het stedelijke verkeerssysteem, kan de coördinatie van voertuigstromen een belangrijk instrument worden om verkeersdrukte te beheersen.
Mobiliteitswinst vraagt om regie
De komst van robotaxi’s is dus niet alleen een technologische ontwikkeling, maar ook een ruimtelijke en infrastructurele opgave. Autonome voertuigen kunnen de bereikbaarheid verbeteren en nieuwe vervoersmogelijkheden bieden. Zonder duidelijke afspraken over voertuigverdeling, wachtlocaties en de relatie met het openbaar vervoer kunnen ze echter ook extra verkeersbewegingen veroorzaken.
Uitgelichte vacatures
- Engineer Meet- & Regeltechniek
Bedrijf: PWN - PA-systeem- en securityspecialist
Bedrijf: PWN - Flow Measurement Engineer
Bedrijf: VSL - Wetenschapper Elektriciteit
Bedrijf: VSL - Technisch specialist leidingen & technieken
Bedrijf: PWN - Monteur Hightech Machinebouw (medior)
Bedrijf: Trymax







